Παρασκευή 5 Φεβρουαρίου 2021

Σκότος από καθέδρας, Ή ποιός είναι ο Βασίλειος στους "Φυγάδες" του Καβάφη

 Πήρε χρόνια να βρω το τεκμήριο...αλλά κάλιο αργά παρά ποτέ...Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή και πρώτα το ποίημα του Καβάφη που αποτελεί την πέτρα του σκανδάλου.Η παραδοχή είναι η πανταχού ομολογημένη βαθιά ιστορική γνώση του ποιητή και ότι η κάθε λέξη έχει σημασία και 
τίποτα περιττό ή αβάσιμο δεν έχει θέση.Γνωστή η μαρτυρία του Σαρεγιάννη για την απόδειξη πως το χειμώνα που έγινε η μάχη της Μαγνησίας ήταν δυνατό να υπάρχουν τριαντάφυλλα στη Μακεδονία.Οι "Φυγάδες" (1914-δεν ανήκει στα 154 του "κανόνα" αλλά στα αδημοσίευτα από τον ίδιο "ανέκδοτα ή κρυμμένα"όπως τα ονόμασε ο εκδότης) σαφώς χρονολογικά διαδραματίζονται στην βυζαντινή επόχή.Το ερώτημα είναι πότε, μέσα στα χίλια και πλέον χρόνια του βυζαντίου;


«Φυγάδες»

Πάντα η Αλεξάνδρεια είναι. Λίγο να βαδίσεις
στην ίσια της οδό που στο Ιπποδρόμιο παύει,
θα δεις παλάτια και μνημεία που θ’ απορήσεις.
Όσο κι αν έπαθεν απ’ τους πολέμους βλάβη,
όσο κι αν μίκραινε, πάντα θαυμάσια χώρα.
Κ’ έπειτα μ’ εκδρομές, και με βιβλία,
και με σπουδές διάφορες περνά η ώρα.
Το βράδυ μαζευόμεθα στην παραλία
ημείς οι πέντε (με ονόματα όλοι
πλαστά βεβαίως) κι άλλοι μερικοί Γραικοί
απ’ τους ολίγους όπου μείνανε στην πόλι.
Πότε μιλούμε για εκκλησιαστικά (κάπως λατινικοί
μοιάζουν εδώ), πότε φιλολογία.
Προχθές του Νόννου στίχους εδιαβάζαμε.
Τι εικόνες, τι ρυθμός, τι γλώσσα, τι αρμονία.
Ενθουσιασμένοι τον Πανοπολίτην εθαυμάζαμε.
Έτσι περνούν οι μέρες, κ’ η διαμονή
δυσάρεστη δεν είναι, γιατί, εννοείται,
δεν πρόκειται να ’ναι παντοτινή.
Καλές ειδήσεις λάβαμε, και είτε
από την Σμύρνη κάτι γίνει τώρα, είτε τον Aπρίλιο
οι φίλοι μας κινήσουν απ’ την Ήπειρο, τα σχέδιά μας
επιτυγχάνουν, και τον ρίχνουμεν ευκόλως τον Βασίλειο.
Και τότε πια κ’ εμάς θά ’ρθ’ η σειρά μας.

Διαβάζοντας το, ακόμη και με τις ιστορικές γνώσεις λυκείου οι λέξεις "λατινικοί" και "Ήπειρος" σε οδηγούν να προσεγγίσεις το χρόνο.Η πρώτη τουλάχιστον μετά το 1054 (σχίσμα) και η δεύτερη μετά την άλωση του 1204 και τη δημιουργία του Δεσποτάτου.Όμως υπάρχει και κείνος ο άβολος...Βασίλης.
Κι εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.
Ο Γ.Σαββίδης καθηγητής πανεπιστημίου,κάτοχος του αρχείου Καβάφη-τότε-πρώτος εκδότης του ποιήματος και διαπρεπής "καβαφιστής" στο εκτενές σχόλιο του αφού προσδιορίσει τον χρόνο το 867 με την άνοδο στο θρόνο του Βασιλείου Α' ιδρυτή της Μακεδονικής δυναστείας και 869 με την καθαίρεση και εξορία του πατριάρχη Φωτίου παραβλέποντας απόλυτα και τους Λατίνους και την Ήπειρο αναφέρει:

"...Αλλά πβ.την πτυχιακή εργασία του Κ.Δημάδη,"Ποιός ο "Βασίλειος" στους "Φυγάδες" του Καβάφη"
Νέα Εστία 15/11/1972,1688-1692 που υποστηρίζει χρονολογική μετάθεση στον 14ο αιώνα.Ας προσθέσω πως αρμοδιότεροι ιστορικοί του Βυζαντίου(Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, Ι.Καραγιανόπουλος, Αγγελική Λαΐου και Νίκος Σβορώνος),τους οποίους κατά καιρούς συμβουλεύθηκα προφορικώς,δεν εφώτισαν καλύτερα το ποίημα."

Λοιπόν τέσσερεις Βυζαντινολόγοι παγκόσμιου κύρους δεν φωτίζουν,ένας φοιτητής με πτυχιακή εργασία κάτι λέει αλλά ο Σαββίδης απαξιώνει και απλώς αναφέρει την εργασία και παρουσιάζει την δική του έωλη εκδοχή που θα αντιγράφουν όλοι οι επόμενοι ακόμη και ο Ντελόπουλος στο "Καβάφη Ιστορικά και άλλα πρόσωπα"
Για την ιστορία να πούμε ότι ο Κ.Δημάδης φοίτησε στο πανεπιστήμιο Θεσ/νίκης-πιθανό ο Σαββίδης να ήταν καθηγητής του-συμμετείχε στην ομάδα εργασίας του Κριαρά για το Μεσαιωνικό Λεξικό και διέπρεψε φυσικά στο εξωτερικό (νομίζω κυρίως Γερμανία-Ολλανδία) ως πανεπιστημιακός, διότι κατά  τα γνωστά "κανείς προφήτης στο τόπο του" και"η Ελλάδα τρώει τα παιδιά της..." 

Η εργασία του Δημάδη δημοσιεύτηκε στο τεύχος 1089/15-11-1972 της Νέας Εστίας.Το ΕΚΕΒΙ είχε ψηφιοποιήσει τα περιοδικά λόγου, αλλά Ω!! του θαύματος το 1089 λείπει.Από το τχ.1088 πάει στο 1092
Όμως ο επιμένων νικά και σας παρουσιάζω με καμάρι και αποκλειστικά τη δημοσίευση.Επίσης γνωρίζω πως δεν θα τη διαβάσετε ολόκληρη παρόλο που οι ελλείψεις σας στην Ιστορία είναι τερατώδεις και νομίζετε ότι η επανάσταση του 1821 απελευθέρωσε την Ελλάδα και ετοιμάζεστε να μου ντυθείτε τσολιάδες και Αμαλίες για να γιορτάσετε με τη Γιάννα τα 200 χρόνια παραμυθιού.

Τελικά με ακλόνητα επιχειρήματα ο Κ.Δημάδης αποδεικνύει ότι ο περιλάλητος Βασίλειος είναι ο Βασίλειος  Α' Μεγαλοκομνηνός (1332-1340) της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας.Πεντακόσια χρόνια μετά από τον προσδιορισμό του Σαββίδη και των αντιγραφέων αυτού.









Υ.Γ. Σχετικά με τον Καβάφη και το έργο του υπάρχουν πολλές πλάνες ή συνειδητά ψεύδη από "αυθεντίες" καβαφιστές, οι οποίες παρότι έχουν τεκμηριωμένα και αδιαμφισβήτητα ανασκευαστεί συνεχίζουν να παρουσιάζονται και να κυριαρχούν.Π.χ. από ποιό ιστορικό πρόσωπο εμπνέεται την "Σατραπεία",ή ότι ο Αλέκος Σεγκόπουλος ίσως ήταν γιός του....

Κυριακή 3 Ιανουαρίου 2021

Ad Libitum

 Πάει καιρός που δεν έχω πει μια λέξη

                                       σα να μ'αγνόησαν τα γεγονότα

                                       ή και το αντίστροφο

……

7. Και ιδού το τελικό συμπέρασμα: να 'σαι ο αριστοκράτης αλλ'
               από την ανάποδη

               του λευκού σιδερωμένου σου μανικετιού
να κάνεις συμφωνίες με τον Άγιον

                           που λέει κι ο Μακρυγιάννης
                           ξέροντας

να φέρεσαι όπως η βροχή στους τσίγκους

ρυθμικά με ανωτερότητα

               είδα πάντοτε τις πράξεις που έτειναν
               με τρόπο δόλιο να μ' εξουθενώσουν

 

                           τι να πει κανείς

 

εωσότου γίνουμε άνθρωποι που να μη μας ανιά η υγεία
θα ταξιδεύει παραπλανητικά μέσα στο διάστημα
κάποια μη χτυπημένη από κανέναν Ομορφιά

 

                           είδωλο που ακόμη

 

ξέρει να διατηρεί το ύφος του ελαιόδεντρου

                           ανάμεσα στους Σκύθες
               και θα μας επιστραφεί
               σαν ωραία ηχώ από τη Μεσόγειο
               μυρίζοντας ακόμη πελαγίσιο γίδι

 

ο ένας για τον άλλονα Οδυσσέα
                    πάνω σε μια σχεδία

                               αιώνες τώρα

 

φωνάζω ελληνικά κι ούτε που μου αποκρίνεται κανένας

 

               είναι που πλέον δε νογάει κανένας
               τι πάει να πει αντανάκλαση μεσημεριού
               πως κι από που ακουμπάει τ' ωμέγα στο άλφα
               ποιος εντέλει αποσυνδέει τον Χρόνο

 

                            Ad Libitum.

 

ΥΓ. Μόνο που υπάρχει και μια διαφορετική εκδοχή: μη με πιστεύετε


               όσο γερνώ τόσο λιγότερο καταλαβαίνω

 

                     η πείρα μου ξέμαθε τον κόσμο.

 


Σάββατο 12 Δεκεμβρίου 2020

Φωτοθήκη

 

Σαντορίνη 1933




Γαλλία-1956-φωτο Henri Cartier-Bresson



Νεαρή σύζυγος-Αγγλία 1937





Ιταλία 1950



Η.Π.Α. 1935



ψάρεμα σε λίμνη-Ιταλία 1900




Σαμάνος-Μογγολία 1909



Γαλλία 1968-φωτο Henri Cartier-Bresson



Σκωτία-1968



Σικελία 1890

Πέμπτη 3 Δεκεμβρίου 2020

Όταν η λήγουσα είναι μακρά και άλλες τέχνες

 Διαβάζω στο δυσεύρετο βιβλίο του Γιώργη Μουφλουζέλη ότι για τους στίχους του τραγουδιού 


"η προπαραλήγουσα ποτέ δεν περισπάται

όταν η λήγουσα είναι μακρά"

σχολιάστηκε και του έγινε παρατήρηση από "μορφωμένους" διότι κάνει δύο σε ένα τους κανόνες της γραμματικής και μάλιστα λάθος.

Ο Μουφλουζέλης λέει ότι δεν είναι δάσκαλος αλλά ένας ημια-αγράμματος μουσικάντης και είναι άλλος ο ρόλος και το νόημα του τραγουδιού.

Αυτό μου έφερε στο μυαλό τον συμπατριώτη του Θεόφιλο (ο Μουφλουζέλης τον πρόλαβε στη Μυτιλήνη) πού όταν του παρατήρησαν ότι έτσι όπως ζωγράφισε τα ψωμιά θα πέσουν, αυτός ταπεινά απάντησε ότι μόνο τα πραγματικά πέφτουν και όχι τα ζωγραφιστά.


Τελικά δεν είναι τυχαίο που κανένας Φιλόλογος δεν έγινε -εδώ ή έξω-μεγάλος συγγραφέας,αλλά όλοι είναι από μέτριοι και κάτω.

Η Τέχνη απαιτεί μέτρα και διαστάσεις πέραν της απτής πραγματικότητας και προπαντός της διδασκόμενης.

Πέμπτη 12 Νοεμβρίου 2020

Η Ελλάδα του 1830

 Ο Εντγκάρ Κινέ (Edgar Quinet 1803-1875) εξαιρετικά μορφωμένος στις κλασσικές σπουδές και απεριόριστα φιλελεύθερος(συμμετείχε στην επανάσταση του Παρισιού το 1848,εξορίστηκε με την παλινόρθωση), επισκέπτεται την Ελλάδα το 1829 ως μέλος των επιστημονικών ομάδων που συνοδεύουν το Γαλλικό εκστρατευτικό σώμα του Μαιζώνος, που υποτίθεται ότι στάλθηκε από τις δυνάμεις για να επιβλέψει την αποχώρηση του Ιμπραήμ μετά το Ναυαρίνο,στη πραγματικότητα για να περιορίσει την επιρροή της Ρωσίας καθότι ήδη είναι κυβερνήτης ο Καποδίστριας και η Ακρόπολη της Αθήνας κρατείται ακόμη από τους Τούρκους. Διασχίζει μόνος του την Πελοπόννησο, Αττική, Νησιά. Βρίσκει μια ρημαγμένη χώρα.Όμως η ματιά του βλέπει σε βάθος και με άμετρη συμπάθεια.


  • "...τα ίχνη των επικών αναμνήσεων είναι τα τελευταία που χάνονται σ'ένα λαό".

  • (Για τον Νικηταρά που συνάντησε στο δρόμο)"Αν ήθελε κανείς να δώσει την προσωπογραφία του παλικαριού,θα περιέγραφε έναν άντρα που βαδίζει πανάλαφρα,που τον διακρίνει περισσότερο η χάρη παρά η δύναμη.Ο κρότος του ντουφεκιού κι η λάμψη του σπαθιού είναι γι'αυτόν ερωτική πανδαισία.Και θα έπρεπε επίσης να ζωγραφίσει το Νικήτα δίχως να αφαιρέσει ούτε ένα χαρακτηριστικό,ούτε ακόμα το φυλαχτό που κρέμεται απ'το λαιμό του.Είναι ψηλός,σβέλτος,έτοιμος να ορμήσει.Είναι γοργοπόδαρος σαν τους άντρες της αρχαιότητας.Όταν τον είδα ο πυρετός είχε χλομιάσει το ευγενικό και όμορφο πρόσωπο του.Είναι αδύνατο να υπάρχει κάποιος με πιο περήφανο και αθώο κεφάλι.Λάμψη αγνή, σαν κι αυτή του σπαθιού ξεπετάγεται από τα γαλάζια του μάτια.Η άγρια ψυχή του,που προσπαθεί να χαμογελάσει,ανεμίζει πάνω στα χείλη του,κάτω από τα μουστάκια του,που έχουν το χρώμα σαν τα ρείκια του βουνού.Κι αυτή η αυστηρότητα αποκαλύπτει το βάθος της γλυκύτητας,της ειλικρίνειας και του έμφυτου ενθουσιασμού που φωτίζει το πρόσωπο του.Ντυμένος στα άσπρα,χωρίς πλουμίδια,δεν έχει παρά το όμορφο σπαθί του κρεμασμένο στο στήθος του.Ήξερα ότι ήταν αυτός που σε μια στιγμή μεγάλης ανάγκης είχε προσφέρει το σπαθί του,τη μόνη του περιουσία,για να ενισχύσει με μερικά χρήματα το Μεσολόγγι..."

  • "Πάρα πολλοί ξένοι,οργισμένοι,πίστεψαν ότι αγόρασαν πολύ ακριβά το δικαίωμα να ταπεινώσουν [τον ελληνικό λαό].Μην καταθέτετε τις υπηρεσίες σας με αυτό το αντίτιμο.Εκείνοι που άφησαν μνήμες στους βράχους και για τους οποίους ο λαός εύχεται πολλά καλά δεν τον ταπείνωσαν ποτέ.Είναι αυτό που συγχωρεί λιγότερο."

  • "Μόνο οι Έλληνες αγάπησαν την τέχνη ανυστερόβουλα,καθώς τη χρησιμοποίησαν περισσότερο για τους θεούς τους κι ελάχιστα για τους εαυτούς τους.Χωρίς να την υποβιβάσουν στις καθημερινές τους ανάγκες,την άφησαν να εξελιχθεί μέσα στο θείο και ηρωικό της κόσμο".